Het roer om: Een nieuwe toekomst in Suriname

Alles achter ons laten. Een nieuwe toekomst tegemoet. Dat is wat ik per 1 oktober aanstaande samen met mijn gezin ga doen. De tickets zijn al geboekt: Paramaribo is de bestemming. Suriname wordt ons nieuwe thuis. Mijn vrouw Susan en ik waren de afgelopen jaren al vaker met onze twee kinderen in switi Sranan kondre, zoals de Surinamers hun land liefkozend noemen. Het verschil is dat er deze keer geen retourdatum bekend is. We hebben ervoor gekozen om ons hart te volgen en in het land van zon, roti en 'no spang' een nieuwe invulling te geven aan ons leven. 

Die invulling is tweeledig: 

Ten eerste zullen we in Paramaribo een Gezinshuis gaan starten, waarin we binnen ons eigen gezin vier pleegkinderen zullen gaan opvangen. In Nederland zijn we ook al sinds enkele jaren een pleeggezin en dat geeft ons veel voldoening. Het is heel dankbaar om aan kinderen die een vervelende start in het leven hebben gehad, weer nieuw perspectief te kunnen bieden. In Suriname gaan we daar nog meer van onze ziel en zaligheid in stoppen. Niet op eigen houtje, maar in nauwe samenwerking met de Surinaamse Pleeggezinnen Centrale. 

En ten tweede zal ik mijn kennis en ervaring op het gebied van fondsenwerving gaan inzetten voor de Surinaamse NGO's. In het voorjaar van 2012 en van 2013 verbleef ik al enkele maanden in Suriname om een werkgroep op te zetten voor ruim twintig lokale NGO’s. Het doel van die werkgroep was om Surinaamse stichtingen en verenigingen te ondersteunen bij het diversifiëren van hun inkomstenbronnen. Er komt eind van dit jaar een vervolg aan van die werkgroep en daarnaast zal ik individuele organisaties gaan ondersteunen met het werven van inkomsten. Mijn oude vertrouwde vakgebied dus, maar dan in een tropisch jasje.   

Onze verhuizing naar Suriname zorgt ervoor dat ons leven een enorme wending neemt. We verheugen ons natuurlijk op ons nieuwe leven in een nieuwe omgeving. Tegelijkertijd betekent het ook dat we afscheid zullen moeten nemen van alle aspecten van ons bestaan in Nederland. Ons vertrouwde houten huis in De Rijp, familie, vrienden, school, veel van onze bezittingen; allemaal zaken die we achter ons laten. En in mijn geval betekent het ook afscheid van Nassau, het fondsenwervingsbureau dat ik in 2008 samen met Vera Peerdeman heb opgericht.

Vijf jaar lang heb ik met Vera, en later ook samen met Meike, Niels en Cheryl met enorm veel plezier kunnen bouwen aan Nassau. We hebben in die periode vanuit onze adviserende en uitvoerende rol een bijdrage mogen leveren aan de ontwikkeling van grote giftenwerving binnen het Nederlandse fondsenwerving landschap. Die ontwikkeling is nog lang niet voltooid, dus mijn vertrek bij Nassau voelt voor mezelf enigszins als vroegtijdig. Bovendien heb ik het nog steeds erg naar mijn zin met mijn collega's en onze klanten. Ik heb dan ook een paar maanden getwijfeld of we deze stap nu wel al moeten nemen. 

Uiteindelijk heeft ons gevoel de doorslag gegeven. Dat gevoel zegt dat we deze beslissing niet voor ons uit moeten schuiven. En dat er altijd wel heel veel redenen zullen blijven om het niet te doen. Mijn idee is dat je de bestemming in het leven niet bereikt door de talenten die je hebt, maar door de keuzes die je maakt. En de juiste keuzes worden naar mijn idee altijd gemaakt door het hart. Daarom volgen we ons hart. En dat leidt ons naar Suriname.  

Werven en vinden van fondsenwervend talent

Toen ik in 1999 voor het eerst een ledenbijeenkomst bezocht van 
de beroepsvereniging NGF, telde die vereniging een kleine honderd leden die elkaar allemaal bij de voornaam kenden. Veel van die mensen hadden een pionierende rol gehad bij het vormgeven van de fundamenten van fondsenwerving in Nederland. Ook zij konden toen nog niet vermoeden dat de fondsenwerving in ons land zo hard zou gaan groeien, maar dat gebeurde wel. Als ik tegenwoordig op de Vakdag Fondsenwerving in Rotterdam rondloop en 1.500 vak- genoten door elkaar zie krioelen, besef ik pas wat een enorme spurt ons vak heeft gemaakt.
 
Meer vraag dan aanbod
Fondsenwerving is een serieus 
vak geworden. Een groeiend vak, waarvoor steeds meer professionele fondsenwervers nodig zijn. En daar wringt de schoen. Er komen de laatste jaren veel fondsenwervende functies bij. Het werven
van een nieuwe fondsenwerver is daarom steeds lastiger geworden. Vaak komen er wel veel reacties op een vacature binnen, maar vooral van mensen van buiten de sector, die graag een meer maatschappelijke invulling willen van hun carrière. Een prachtig streven natuurlijk, maar dat maakt die mensen nog niet tot professionele fondsenwervers, met de toegepaste ervaring van technische, ethische en praktische aspecten van ons vak. Dit zorgt steeds vaker voor problemen bij het vinden van de juiste kandidaat. Voor we kijken naar mogelijke oplossingen, is het interessant om kort stil te staan bij de twee belangrijkste oorzaken van de groei van ons vak.

Specialisatie
Ten eerste is het vak fondsenwerving inhoudelijk enorm gegroeid door verdere specialisatie en technologische ontwikkelingen. Het is nu nog moeilijk voor te stellen, maar tien jaar geleden stonden straatwerving en onlinewerving nog in de kinderschoenen. Nalatenschappenwerving, social network fundraising en grotegiftenwerving volgden pas jaren later in Nederland. Door deze voortdurende specialisatie is er steeds meer behoefte aan gespecialiseerde kennis op deelterreinen. Vooral de wat grotere fondsen breiden hun fondsenwervende teams uit met specialistische functies als ‘fondsenwerver behoud particulieren’ of ‘fondsenwerver zakelijke markt’.

Meer fondsenwervende organisaties
De tweede oorzaak van de toenemende vraag naar fondsenwervers is de explosie van het aantal organisaties dat actief fondsen werft in Nederland. Het zijn al lang niet meer alleen de goede doelen die werven. Ook musea, universiteiten, ziekenhuizen, welzijnsorganisaties en andere lokale organisaties bestormen de markt. Vaak leidt dat binnen die organisaties al snel tot de behoefte aan een professionele kracht. Sommige organisaties lossen dat op door een interne kracht om te scholen; andere gaan op zoek naar iemand die het kunstje al vaker heeft gedaan.

Investeren in opleiding
Om op langere termijn het tekort aan fondsenwervers het hoofd 
te bieden zal er meer structurele aandacht moeten zijn voor het opleiden van jong talent. Gevestigde beroepsgroepen met een (veel) langere traditie, als artsen, advocaten en ook marketeers, hebben jaarlijks een constante aanvoer van afgestudeerde studenten, die staan te popelen om aan de slag te gaan. In de fondsenwerving zijn we nog niet zo ver. Branchevereniging IF biedt een goed pakket aan vakopleidingen, dat zich in steeds meer belangstelling mag verheugen. Ook de vele workshops van de Vakopleidingen Fondsenwerving zorgen voor belangrijke kennisoverdracht. Maar de mogelijkheden op het gebied van bachelor- en masteropleidingen zijn nog maar erg mager en nieuwe initiatieven komen moeilijk van de grond. Een gezamenlijk initiatief vanuit de sector om meer jonge mensen te stimuleren om voor het fondsenwervingsvak te kiezen, is geen overbodige luxe.

Bedreiging: naderende krapte op de arbeidsmarkt
Door de huidige crisis wordt het naderende tekort aan jonge, hoger opgeleide werknemers nog gemaskeerd. Maar volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zal de vergrijzing in 2020 een tekort tot 300.000 werknemers veroorzaken. Nederland wordt veel sneller en harder dan om- ringende landen getroffen door een personeelstekort, omdat we relatief veel ‘slim’ werk hebben. De vraag naar goed personeel zal na de huidige recessie exploderen en er zal een gevecht gaan plaatsvin- den om de beste sollicitanten. Als fondsenwervende sector moeten we dus nu al gaan nadenken over hoe we straks gaan concurreren met andere vakgebieden.
 
Kans: uitventen maatschappelijke betrokkenheid
Uit een recent grootschalig onderzoek van Effectory en VNU Vacature Media bleek dat de mate waarin een organisatie bijdraagt aan de maatschappij heel belangrijk is voor de populariteit als werkgever. Maatschappelijk betrokken organisaties scoren over de gehele linie beter dan andere organisaties. Hun medewerkers vinden hen als organisatie veel leuker dan gemiddeld (score 7,7 ten opzichte van een 6,9 bij andere organisaties). Ook zijn zij oprecht trots op hun werkgever (score 7,1 ten opzichte van een 6,3 elders) en hebben zij het gevoel echt bij hun organisatie te passen (rapportcijfer 7,5 tegenover een 7,0 bij andere organisaties). De uitkomsten van dit onderzoek bieden veel mogelijkheden voor onze sector. In de toenemende arbeidskrapte zullen we meer moeten inzetten op wat ons echt uniek maakt en dat is onze dagelijkse strijd voor een mooiere, eerlijkere en gezondere wereld. Qua arbeidsomstandigheden, organisatie, beloning en ontwikkelingsmogelijkheden zal het veel lastiger zijn om ons positief te onderscheiden. Op die vlakken is het een kwestie van zoveel mogelijk gelijke tred houden met andere sectoren.
 
Ondersteuning bij werving en selectie
Door de groeiende vraag naar goede fondsenwervers blijven vacatures steeds langer open staan en nemen sommige organisaties genoegen met minder geschikte kandidaten, wat dan regelmatig leidt tot teleurstelling over en weer. In andere sectoren is het al vrij gebruikelijk dat organisaties zich bij de zoektocht naar het lastig te vinden talent laten begeleiden door gespecialiseerde werving- en selectiebureaus. In de fondsenwerving gebeurt dat nog weinig. Lastig is ook dat de meer algemene recruitmentbureaus vaak niet voldoende zijn ingevoerd in de finesses van fondsenwerving en geen netwerk hebben in ons vakgebied.
 
Voortdurende aandacht voor talent
Het is duidelijk dat we ons als fondsenwervende sector meer moeten concentreren op het vinden en vasthouden van de fondsenwerver van de toekomst. Zeker als de crisis over is, zal het steeds lastiger worden om hoog opgeleid talent te vinden. Onze ideologische doelstelling lijkt de belangrijkste onderscheidende waarde te zijn: die moeten we in de etalage zetten. Meer aandacht voor gerichte opleidingen voor toekomstige fondsenwervers is een oplossing die op langere termijn moet zorgen voor meer aan- bod van talent. Op kortere termijn is het inzetten van ondersteuning van werving- en selectie-expertise een goede manier om de geschikte kandidaat te vinden.

De kracht van de Surinaamse NGO’s

Dit voorjaar verbleef ik twee maanden met mijn gezin in Suriname. Samen met de Surinaamse non-profit consultant Bryan Rambharos zette ik een werkgroep op voor ruim twintig lokale NGO’s. Het doel van de werkgroep is om deze stichtingen en verenigingen te ondersteunen bij het diversifiëren van hun inkomstenbronnen. Tijdens mijn verblijf was de amnestiewet hét hot topic in Suriname. In deze blog beschrijf ik wat het aannemen van deze wet betekent voor de Surinaamse NGO wereld.

Nadat de kranten wekenlang vol hadden gestaan met de argumenten van zowel de voor- als de tegenstanders en er op radio en tv verhitte discussies hadden plaats gevonden, stemde begin april een grote meerderheid van het Surinaamse parlement voor de amnestiewet. Deze wet vrijwaart president Desi Bouterse van vervolging voor de Decembermoorden. Bouterse geldt als hoofdverdachte voor de vijftien executies die in 1982 zonder enige vorm van proces onder zijn bewind plaats vonden. Het slepende proces zou na vijf jaar juist zijn afronding naderen.

Suriname kreeg, zoals te verwachten viel, direct felle kritiek te verduren uit Nederland, dat zelfs de ambassadeur terug riep. De Surinaamse regering reageerde laconiek en liet gelijk weten hier niet warm of koud van te worden. Interessant was dat ook de tegenstanders van de amnestiewet in de media lieten weten dat de kritiek uit Nederland volledig misplaatst was. De oud-kolonisator, die Suriname de les dacht te kunnen lezen over mensenrechten? Tsja, ook ik begreep dat de reactie vanuit Den Haag, en zeker het toontje waarop, alleen maar koren op de molen van Desi was.

Interessanter vond ik het om te zien hoe de Surinaamse regering om zou gaan met de kritiek die op de amnestiewet werd gegeven door het maatschappelijk middenveld, waaronder veel religieuze instanties, diverse vakbonden en mensenrechtenorganisaties als Amnesty International.  

In een tv-interview op één van de Surinaamse kanalen, hoorde ik Minister van Buitenlandse Zaken en hardcore Bouterse aanhanger Winston Lackin doodleuk zeggen dat hij geen enkele boodschap aan de mening van deze organisaties had. Ze spraken immers alleen maar namens zichzelf en volgens hem vertegenwoordigden ze niemand. De interviewer nam genoegen met dit antwoord, maar ik schrok. Namens de regering zette Lackin het hele Surinaamse maatschappelijk middenveld bij het oud vuil. Hij zag niet in waarom deze organisaties een rol zouden moeten hebben bij beleidsvorming.

Dat vroeg maar mijn idee om een georkestreerd tegengeluid vanuit de maatschappelijke sector. Dit naast je neerleggen, zou gelijk zijn aan het accepteren van een parlementaire dictatuur. Dat tegengeluid kwam gelukkig ook in de vorm van een verklaring die groot werd gepubliceerd in de dagbladen. Het was een helder, genuanceerd en tegelijk toch gedreven stuk, dat duidelijk maakte wat de mening is van de Surinaamse NGO’s over dit onderwerp. Hieronder citeer ik drie passages uit die verklaring:

‘Wij zijn organisaties die, ongeacht welke regering dan ook aan de macht is, steeds blijven werken, in alle stilte of met luide trom, aan het verbeteren van het leven van alle mensen in Suriname, maar vooral van die mensen die geen eigen stem hebben, die niet gehoord worden, die niet voor zichzelf kunnen opkomen, of bewust worden uitgesloten of gediscrimineerd.’

‘En het zijn ook de niet-gouvernementele organisaties die zich al jaren sterk maken voor versterking van onze fragiele democratische rechtstaat door basisorganisaties te versterken, burgers leren te onderhandelen, te praten, hun recht op te eisen en hun plichten na te komen. Die op directere manier bijdragen aan het beleven van een democratische rechtstaat door fora te bieden aan mensen om hun mening te geven; dialoog propageren en daar ook de ruimte toe creëren. Die buurt, dorps- en gemeenschapsontwikkeling centraal blijven stellen, ook al worden zij keer op keer geconfronteerd met de gevolgen van een decennialange politieke cultuur gebaseerd op patronage en eigen belang; en de verregaande gevolgen van de periode van militaire overheersing.’

‘Velen beseffen misschien te weinig dat ons sociaal kapitaal een fikse deuk heeft gekregen, wantrouwen is gemeengoed geworden. Maar ook andere vanzelfsprekende democratische waarden, zoals kritisch burgerschap, vrije meningsuiting en rekenschap afleggen, hebben geleden.

De gebeurtenissen van de afgelopen weken hebben aan ons geknaagd, en dat doen ze nog: wij hebben gefaald om grote groepen burgers kritisch te maken, de waarde van mensenrechten van een ieder in te laten zien. Wij hopen dat ook alle andere organisaties, personen, instanties en partijen de hand in eigen boezem durven steken, aan beide zijden van de amnestielijn.’

Ik weet niet hoe het met u zit, maar deze teksten raken mij midden in mijn civil society hart. De aanleiding is triest, maar het levert wel een boodschap op die precies duidelijk maakt waar het bij maatschappelijke organisaties om zou moeten draaien. Een boodschap ook, die ik in Nederland al lang niet meer zo raak heb gehoord of gelezen. Na al het wollige gewouwel van de VFI’s en SBF’s van ons land, klinkt dit als muziek in mijn oren. Is het dan misschien zo, dat het eerst nodig is dat bepaalde basisrechten in het geding komen, voordat we als sector een vuist kunnen maken en helder kunnen communiceren?

Kort voor mijn vertrek naar Nederland had ik de kans om kennis te maken met de drijvende kracht achter de verklaring, Sharda Ganga. Ze is regisseur, toneelschrijver en directeur van Stichting Projekta, een NGO die zich richt op democratisering van bestuur, participatie en gendergelijkheid. Daarnaast is zij ook de voorzitter van het Netwerkoverleg, dat als een platform voor brancheoverleg dient. Sharda vertelde me over hoe de amnestiewet de verhoudingen binnen Suriname op scherp heeft gezet en hoe goed je op je tellen moet letten als NGO. Natuurlijk, er is democratie en je mag zeggen wat je wilt, maar de overheid deinst er niet voor terug om voor lastige partijen het leven heel moeilijk te maken. Ze vertelde me dat sommige organisaties de laatste tijd liever niet meer op de Nederlandse Ambassade komen voor overleg. Je zou er gezien kunnen worden en voor je het weet hoor je opeens in het ‘Nederlandse kamp’. En onder Bouterse is dat zo’n beetje het ergste stempel dat je opgeplakt kunt krijgen.   

Twee maanden wonen en werken in Suriname was niet alleen een mooie ervaring voor mij en mijn gezin; het maakte me ook weer eens te meer duidelijk dat werken in het maatschappelijk middenveld echt ergens over gaat. Over het samen werken aan een gezondere, eerlijkere en mooiere wereld. En dat we die overtuiging in Nederland misschien wel te vaak vergeten in onze sector, waardoor het ‘gewoon’ werk wordt in plaats van het nastreven van idealen. Ik hoop dat ik dat beeld vast mag houden. In ieder geval tot januari aanstaande, want dan ben ik weer terug in mi switi Sranan (mijn mooie Suriname) om de werkgroep af te ronden en aan alle deelnemers een certificaat uit te reiken.

(Deze blog verscheen ook als artikel in Vakblad Fondsenwerving, juni/ juli 2012)

   

Eerst de kinderen wassen, dan fondsenwerven

Inmiddels zit het avontuur in Suriname er voor mij en mijn gezin weer op. We zijn eind vorige week met een bomvolle 747 van KLM weer terug gekomen in het koude Nederland. Na twee maanden lang 30C en vooral buiten leven is het behoorlijk omschakelen. Mijn dochtertje van vier gaat sinds we thuis zijn gekomen nergens heen zonder warme kruik tegen zich aan gedrukt. Weliswaar ben ik dan weer in Nederland, maar de Werkgroep Inkomstenwerving die ik in Suriname heb opgezet samen met de lokale consultant Bryan Rambharos is pas net begonnen. Na de eerste vier introductiebijeenkomsten die Bryan en ik zelf hebben verzorgd, gaan de 21 deelnemende NGO's nu verder aan de slag met het verbeteren van hun persoonlijke vaardigheden. Zes gastdocenten zullen aandacht besteden aan onderwerpen als presenteren voor groepen, wervend schrijven, verkoopvaardigheden en netwerken. Tegelijkertijd beginnen de organisaties nu ook met het opstellen van een inkomstenplan voor hun eigen organisatie. Op afstand zal ik daarbij meelezen en aanwijzingen geven. In januari 2013 ga ik naar Suriname terug voor een of twee weken om de Werkgroep Inkomstenwerving af te ronden en hopelijk aan iedereen een certificaat uit te reiken. Het is erg interessant geweest om twee maanden lang vanuit een heel andere context naar het vak fondsenwerving te kijken. Uitgangspunten die in Nederland zo vanzelfsprekend zijn binnen ons vak, zijn daar volkomen nieuw of worden in twijfel getrokken. Het dwingt je als professional dus om weer heel goed na te denken, waarom je zaken op een bepaalde manier aanpakt. Uiteindelijk blijven de belangrijke zaken bij het werven van inkomsten ook in een land als Suriname overeind. Het begint allemaal toch echt met een aantrekkelijke, heldere en urgente case for support. We hebben veel met de organisaties nagedacht over welk product ze nu eigenlijk hebben en waarin ze zich onderscheiden van andere organisaties. Dat is best lastig als je daar nog nooit over hebt hoeven nadenken, omdat je toch altijd wel je geld van Nederlandse NGO's kreeg, bijvoorbeeld zuiver en alleen omdat je actief was in een bepaalde regio. De organisaties hadden vaak niet zozeer hun eigen specialiteit, maar draaiden het muziekje dat de geldschieters wilden horen. Was dat micro krediet, dan deden ze allemaal micro-krediet projecten, maar als de Nederlandse donoren graag meer met gender projecten wilden doen, dan schreven ze een projectvoorstel voor het ondersteunen van vrouwen. Ze zullen nu veel meer hun eigen identiteit moeten vormen, zodat ze herkenbaar worden voor de nieuwe geldschieters. De grootste fondsenwervende uitdaging gaat voor de Surinaamse NGO's misschien nog wel zijn, dat ze moeten gaan bouwen aan een sterke organisatie van staf, bestuur en andere betrokkenen, die durven te investeren in lange termijn doelstellingen. Fondsenwerven is een proces van lange adem en volhouden. Dat zijn de organisaties niet gewend. Nog te vaak lopen ze achter het snelle geld aan. Dat snelle geld was tot nu toe vooral subsidiegeld vanuit Nederland, maar die inkomstenstroom zal in 2013 en 2014 snel opdrogen. Hopelijk komt deze Werkgroep Inkomstenwerving vroeg genoeg voor ze en zien ze dat ze echt zelf aan de bak moeten. Tenslotte nog een anekdote, die me aan het denken heeft gezet. Bij de vierde en laatste introductiebijeenkomst waren de twee deelneemsters van Stichting Betheljada niet aanwezig. Deze stichting beheert een tehuis voor meervoudig gehandicapte kinderen in Paramaribo. De twee stafleden van Betheljada die aan de Werkgroep deelnemen, waren de eerste drie bijeenkomsten heel erg betrokken en enthousiast geweest. Ik vroeg me dus echt af waarom ze de vierde bijeenkomst niet waren gekomen. De volgende dag stuurden ze een mail met veel excuses. Ze konden niet aanwezig zijn, omdat er twee collega's ziek waren en daarom moesten zij invallen om de kinderen in het tehuis te wassen en aan te kleden. Toen ze daar mee klaar waren, was het te laat om nog naar de bijeenkomst te komen. Ze vonden het heel vervelend en voelden zich schuldig. Natuurlijk stuurden we ze een bericht terug, dat we begrip hadden voor de situatie. Later in het vliegtuig zat ik nog eens na te denken over het voorval. Ik denk dat die twee dames twee heel erg goede fondsenwervers kunnen worden. Niet alleen omdat ze de goede skills hebben, maar vooral omdat ze nog zelf op de werkvloer actief zijn. Welke fondsenwerver kan dat in Nederland nou zeggen: "Beste donateur, sorry dat ik u vanochtend niet gelijk kon terugbellen, ik moest namelijk eerst nog een paar kinderen van het tehuis wassen en aankleden. Maar ik zou heel graag binnenkort met u praten over hoe u onze stichting kunt steunen. Kunt u bij ons langskomen? Dan stel ik u gelijk voor aan de kinderen." Volgens mij ben je dan toch wel de meest geloofwaardige fondsenwerver ooit!

Jij hebt geld en ik heb het nodig!

Via de Nederlandse nieuwssites heb ik kunnen zien dat de discussie rond de aangepaste amnestiewet ook in Nederland de gemoederen bezig houdt. Hier in Suriname wordt in de media en op straat al een maand lang haast over niets anders gesproken. Inmiddels heeft de Nationale Assemblee (het Surinaamse parlement) de uitbreiding op de bestaande amnestiewet met een ruime meerderheid aangenomen, waarmee de coalitie wil voorkomen dat president Desi Bouterse verder wordt vervolgd voor zijn rol bij de Decembermoorden van 1982. Maar of dat ook echt gaat lukken, is me nog niet duidelijk, want binnenkort worden waarschijnlijk toch de strafeisen bekend gemaakt in het strafproces. Bouterse is daarbij de hoofdverdachte van de 15 moorden.

Wat ik wel zie, is dat de zaak de Surinamers enorm polariseert. Er zijn veel tegenstanders van de nieuwe amnestiewet, vooral onder de intellectuele bovenlaag. Maar er zijn hier ook enorm veel aanhangers van Bouta, zoals zijn aanhangers Bouterse liefkozend noemen. Vooral de onderlaag van de bevolking en veel jongeren zien in hem de sterke en charismatische leider, die ze zo graag willen voor hun land. Dat deze man veroordeeld is voor drugshandel en verdacht wordt van moord, hoort volgens hen allemaal bij het complot dat vooral vanuit Nederland tegen Boutserse wordt gesmeed. Ja, het is natuurlijk een boef die Bouterse, maar wel een boef die feilloos aanvoelt hoe hij het volk kan mobiliseren.

Ondertussen gaan mijn werkzaamheden hier natuurlijk wel gewoon door. De tweede trainingsdag van onze Werkgroep Inkomstenverwerving is inmiddels achter de rug. We hebben vooral aandacht besteed aan hoe je een sterk en urgent wervend verhaal maakt voor je organisatie, in fondsenwervingjargon je 'case for support'. Veel van de deelnemende organisaties hebben dat nog maar weinig hoeven doen. Decennialang waren het de buitenlandse donoren die juist bij hen aanklopten. Op verzoek schreven ze dan een inhoudelijk projectvoorstel, dat dan vaak vrij gemakkelijk geaccordeerd werd. Daarmee was de organisatie dan weer een paar jaar financieel gezien onder de pannen (of onder de markt, zoals ze hier in Suriname zeggen). Met de terugtrekkende internationale NGO's is dat voorbij. Daarom leren we de lokale organisaties nu hoe ze zichzelf en hun projecten op een aantrekkelijke manier onder de aandacht kunnen brengen van mogelijke geldschieters, zoals particulieren, bedrijven en fondsen.

Verder hebben we ook aandacht besteed aan dat het belangrijk is om je in te kunnen leven in de situatie van de gever. Dus niet alleen uitgaan van je eigen situatie, maar ook nadenken over wat de gever drijft. Waar is de gever naar op zoek? Welk argument gebruik je om een afspraak te krijgen met de gever? Volgens een deelneemster was het allemaal niet zo ingewikkeld. Naar haar idee, moet je er niet omheen draaien en gewoon tegen de prospect donor zeggen: 'Luister, ik heb geld nodig en jij hebt veel geld. Kun je wat aan mij geven?'. Iedereen moest lachen om zoveel eerlijkheid, maar gelukkig zagen de meesten wel in dat het toch beter is om eerst wat meer te werken aan een goede vertouwensrelatie met je toekomstige gever voor je de geldvraag stelt.

Tussen de bedrijven door waren vorige week mijn vader en schoonvader ook op bezoek in Suriname. Samen met hen hebben we een jungle trip in het binnenland gemaakt. Eerst drie uur rijden over de nieuwe Afobakaweg en toen nog een stuk varen over de Suriname Rivier op een korjaal (lange, smalle boot van uitgeholde boomstam). Maar we werden beloond met een prachtig verblijf op een werkelijk fabelachtig eiland, midden in de jungle. De kinderen maakten gelijk lokale vriendjes alsof ze er al jaren woonden. Zwemmen konden we in de rivier, maar liever niet als je een wondje had, want dan kon je last krijgen van piranha's. In de avond ook nog krokodillen wezen spotten. Als je met zaklampen in de oevers schijnt, herken je ze aan hun ogen, die weerspiegelen in het licht. Na al dat gegriezel ook wel weer fijn om weer in ons gerieflijke huis in Paramaribo te zijn.

Ondertussen is het een fijn gevoel dat mijn collega's van Nassau in Amsterdam alles goed onder controle hebben. Het belooft wel een drukke lente te worden met veel nieuwe klanten. De komende drie weken dus nog maar echt even genieten van het Surinaamse tempo. No Spang!

Aan de slag in Paramaribo

Daar zaten ze dan vorige week in trainingscentrum Asewa ‘Otono in Paramaribo: zesendertig verwachtingsvolle deelnemers aan de Werkgroep Inkomstenverwerving. Na alle voorbereiding van de afgelopen maanden wel fijn, dat we nu eindelijk van start konden gaan met de trainingen.

De deelnemers zijn afkomstig van eenentwintig Surinaamse NGO’s. De omvang en de mate van professionaliteit van de deelnemers verschilt onderling enorm. De grootste instelling is de Pater Ahlbrink Stichting (PAS), een Rooms-Katholieke organisatie die al ruim 45 jaar actief is in Suriname en zo’n twintig vaste medewerkers heeft. Maar er zijn ook kleine en heel jonge Regionale Organisaties met maar twee werknemers, die meedoen.

De meeste organisaties houden zich bezig met ontwikkelingswerk in het binnenland van Suriname, zeg maar het regenwoud, waar vooral indianen en marrons wonen. De marrons zijn afstammelingen van slaven die een paar eeuwen geleden weg zijn gelopen van de plantages en zich hebben gevestigd aan de grote rivieren, ver in het binnenland, buiten bereik van de plantage-eigenaren. Daar wonen ze nog steeds in kleine dorpjes van een paar honderd mensen. De voorzieningen zijn meestal minimaal. Veel van de deelnemende organisaties richten zich op het verbeteren van onderwijs- en zorgfaciliteiten in die marron-dorpen.

Van alle deelnemers is er om precies te zijn maar één iemand met meer dan basale kennis van fondsenwervende technieken. Geen van hen is volledig aan de slag als fondsenwerver. De deelnemers zijn directeur, bestuurslid, beleidsmedewerker, sociaal werker, opbouwwerker, etc. Een heel divers gezelschap dus, waarvan de meesten zich nog maar weinig met de inkomstenkant, maar vooral met de uitgavenkant van hun organisatie hebben bezig gehouden. De inkomsten komen tot nu toe vooral van Nederlandse donoren, zoals Cordaid, Kinderpostzegels en het Zeister Zendingsgenootschap (ZZg). Maar ja, de realiteit is dat Cordaid zich in 2010 al terugtrok uit Suriname, Kinderpostzegels dat in 2013 gaat doen en dat het MSF II programma dat ZZg uitvoert, eindigt in 2014. Kortom, de bestaande geldbronnen drogen voor de Surinaamse NGO’s op en die boodschap is wel aangekomen. Want de deelnemers aan de Werkgroep Inkomstenverwerving geven allemaal aan dat ze graag op zoek willen naar nieuwe inkomsten.

Wat me opvalt na de eerste bijeenkomst, is dat de meeste organisaties vooral kijken naar social entrepreneurship, ofwel het starten van eigen ‘bedrijfjes’, als nieuwe bron van inkomsten. Ze denken vooral aan het in- en verkopen van handicraft artikelen, het verlenen van diensten als het geven van trainingen en het ontwikkelen van lesmodules. De bij ons in Nederland meer traditionele vormen van fondsenwerving, zoals Direct Mail, telemarketing en nalatenschappenwerving kunnen zich hier nog niet verheugen in veel aandacht. Vaak zijn de technische vereisten die deze technieken vragen, hier ook nog niet aanwezig.

De samenwerking met mijn Surinaamse collega-trainer Bryan Rambharos gaat heel soepel. We vullen elkaar goed aan en door zijn diepgaande kennis van de lokale NGO wereld heb ik snel inzicht kunnen krijgen in hoe de hazen hier lopen. Zijn collega Joanne verzorgt de ondersteunende diensten en zorgt dat al het materiaal beschikbaar is en dat de deelnemers aan de Werkgroep op de hoogte zijn van de planning en de lesstof.

Ondertussen vermaken we ons met het gezin ook heel goed. Het huis dat we voor twee maanden gehuurd hebben, is ruim en in een goede en veilige buurt. Zwembad De Dolfijn is hier om de hoek en met ons tijdelijke lidmaatschap kunnen we zo vaak zwemmen als we willen. De werkdagen lopen hier van half acht tot twee uur, dus dat betekent dat je elke middag gezellige dingen kunt doen. In de weekenden maken we uitstapjes naar het district Commewijne en naar Colakreek, het recreatiepark, dat hier in Suriname wereldberoemd is. Elke maandagmiddag gaat mijn dochter van vier naar balletles toe en doet daarna thuis op het balkon in haar tutu voor wat ze allemaal geleerd heeft.

Zo dadelijk ga ik samen met mijn vrouw op bezoek bij Stichting Betheljada, waar 25 meervoudig gehandicapte kinderen wonen en 24 uurs zorg krijgen. Daarnaast komen er nog 15 kinderen voor dagopvang. Ze zijn de enige instelling van Suriname voor dergelijke opvang en ze hebben het financieel heel zwaar. Ze doen ook mee met de Werkgroep, maar ik heb het gevoel dat ze nog wel wat extra steun kunnen gebruiken, financieel, maar ook moreel.

De kinderen gaan ondertussen naar hun crèche hier toe. Ze gaan daar twee ochtenden per week spelen met hun nieuwe kameraadjes. Eigenlijk kun je daar pas echt goed zien wat een leuke smeltkroes Suriname is, met Chineze, Creoolse, Javaanse, Hindoestaanse, Nederlandse en veel ‘gemixte’ kindjes. Maar alle mensen hier voelen zich ook allemaal op en top Surinamer. De T-shirts met de afbeelding ‘I love Su’ zijn dan ook een enorme hit hier en zie je overal in het straatbeeld. Misschien kunnen wij daar nog wat van leren in Patata Kondre, aardappelland, zoals ze Nederland hier noemen.

Tan Bun en de groeten uit een warm Paramaribo.

Switi Sranan, we komen er aan

Morgen vlieg ik samen met mijn gezin voor twee maanden naar het mooie Suriname toe. Ik zal daar twintig lokale NGO's gaan trainen op het gebied van fondsenwerving en andere inkomstenverwerving. We hebben er lang naar uitgekeken en behoorlijk wat voorbereiding voor gedaan. Maar nu de tassen zijn ingepakt, de visa veilig in de paspoorten zitten en de taxi voor morgenochtend besteld is, is het even tijd om terug te kijken naar de aanloop naar deze bijzondere reis.

De plannen begonnen vorig jaar april, toen ik een week in Suriname was om op vrijwillige basis de kleine, maar sympathieke Stichting Hoorzorg Binnenland Suriname te adviseren over hun inkomstenbeleid. En al snel wist ik weer waarom ik tien jaar geleden bij mijn eerste bezoek aan Suriname aan mezelf had beloofd, dat ik op een dag weer terug zou keren naar Switi Sranan Kondre (het mooie Suriname, zoals de Surinamers hun land liefkozend noemen). Er is gewoon iets met dat bijzondere land, dat wanneer je op Zanderij uit het vliegtuig stapt, gelijk als een vochtige warme deken over je heen valt.

Ik reisde samen met Piet Haarmans, een Nederlandse oud-pater, die 53 jaar geleden als missionaris naar Suriname vertrok en tien jaar geleden na zijn pensioen terug kwam in Nederland. Ik vergezelde hem op al zijn bezoekjes die hij aflegde aan oude vrienden en collega's. Zo kon het dat ik in één week tijd onder meer op de koffie ging bij een neef van Desi Bouterse (een lieve, oude meubelmaker), een bezoek bracht aan een mevrouw in verzorgingstehuis Esther voor bejaarde leprapatienten en op het besloten verjaardagpartijtje was van de bisschop van Paramaribo, Mgr. Wim de Bekker.

Maar de belangrijkste ontmoeting bleek later het bezoek aan Bryan Rambharos, accountant van beroep en nu al tien jaar actief als tussenpersoon voor Nederlandse organisaties als Cordaid, Zeister Zendingsgenootschap en Kinderpostzegels. Hij vertelde me over de grote kaalslag die hij verwachtte binnen de Surinaamse NGO wereld, nu de Nederlandse subsidiekraan dicht wordt gedraaid. Formeel is de reden dat de Nederlandse overheid de focus verlegt naar andere landen die de hulp harder nodig hebben; informeel is het bekend dat het presidentschap van Bouterse ook geen gunstige invloed heeft op de hoeveelheid steun uit Patata Kondre (Nederland). Hij vroeg mij om met hem mee te denken over mogelijkheden om de lokale, Surinaamse NGO's meer zelfstandig te maken. Om hun capaciteiten op het vlak van inkomstenverwerving te versterken.

Toen Bryan een paar weken later in Nederland was voor een bezoek aan Cordaid, nam ik hem mee uit eten en bedachten we het plan om samen een uitgebreide Werkgroep voor Inkomstenverwerving op te zetten in Suriname. Bryan heeft de contacten in de lokale NGO wereld, en ik kan vanuit Nassau de Nederlandse praktijk van fondsenwerving inbrengen, zo was het idee. En het bleef niet bij een idee. We werkten het uit in een concreet voorstel en lieten dat aan een paar potentiele deelnemers en aan enkele mogelijke geldschieters zien. De reacties waren enthousiast. Toen ZZg en Kinderpostzegels toezegden om de deelnemers (een deel van) de deelnamefee te vergoeden werd het financieel ook haalbaar om de werkgroep professioneel van de grond te krijgen.

De werkgroep zal in totaal tien maanden gaan duren. Zelf ben ik de eerste twee maanden aanwezig om het programma vorm te geven, de intake gesprekken te voeren en de eerste bijeenkomsten te begeleiden. Vrijdag hoorde ik dat zeventien organisaties zich al hebben ingeschreven met in totaal vijfendertig deelnemers. Dat hadden we echt niet durven hopen.

Ik hoefde niet erg veel moeite te doen om mijn vrouw over te halen om met me mee te gaan. Ze was zelf tien jaar geleden ook mee geweest naar Suriname en wilde dolgraag nog een keer terug. En dan nu zelfs twee maanden! Mijn dochter van vier heeft de smaak ook te pakken en roept me elke dag bij thuiskomst vrolijk toe: Fawaka, pappa? Hoe gaat het?

Vrijdag heb ik met een enorm gezellige Surinaamse borrel gedag gezegd tegen de klanten en andere relaties van Nassau. Van mijn collega's kreeg ik een twee maanden abonnement op de The Times of Surinam, dagelijks aan huis bezorgd bij onze tijdelijke woning aan de van Roosmalenstraat in Paramaribo. Ik zal aan ze denken als ik 's ochtends op mijn veranda in de zon mijn krantje lees....

Het kaf van het koren...

Tal van culturele instellingen zijn ooit tot stand gekomen met behulp van private middelen. Pas sinds de jaren zestig worden veel instellingen uit Haagse of gemeentemiddelen betaald. Daarmee verdween heel langzaam, jaar na jaar, het particuliere financiële draagvlak.

Daarvoor in de plaats kwam de verantwoording naar de overheid, want "wie betaalt, bepaalt". Veel cultuurinstellingen hebben bij de uitbouw van de verzorgingsstaat de overheid als broodheer gekregen. Onder twee condities, namelijk professionaliteit en administratieve verantwoording. Dit heeft geleid tot een professioneel-bureaucratisch oriëntatie van veel instellingen: de overheid wil professionele diensten en heel veel rapportages over die diensten.

Maar er is nu definitief een kentering ingezet. Aankloppen bij Den Haag of bij de gemeente zal steeds vaker tot weinig resultaat leiden en ook de politieke lobbies zullen steeds minder succesvol zijn omdat de overheid nu eenmaal minder te verdelen zal hebben.

Cultuurinstellingen zullen de komende jaren succesvol overleven als zij hun organisatie weten om te buigen tot een meer professioneel-maatschappelijke. Meer koersen op het eigen lokale, regionale draagvlak van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Dit betekent een fundamenteel ingrijpen in de structuur en een drastische verandering van de cultuur van de instellingen.

Nederland zal terugkeren naar een periode waarin overheidsfinanciering voor veel cultuurinstellingen "aanvullend", subsidiair was. Instellingen zullen verdienmodellen ontwikkelen waar sponsoring, merchandising, horeca en andere vormen van de verkoop van de kernkwaliteiten van de instelling een dominante rol spelen. Ook zullen filantropische inkomsten een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de financiering van de culturele/artistieke prestatie van instellingen.

Dat klinkt allemaal veelbelovend, maar zover is het nog lang niet. Veel non-profit instellingen in Nederland krijgen de komende vijf tot tien jaar vooral een lastige tijd, waarin ze te maken krijgen met krapte en sterke verschuivingen in hun financiële situatie. Cultuurinstellingen vormen hierop geen uitzondering.

Veel cultuurinstellingen zijn er nog niet voor toegerust om toegang te vinden tot het private geld. Daarvoor is namelijk wel een grote, dieperliggende verandering nodig die gevolgen zal hebben - en moet hebben - voor de hele organisatie, voor het bestuur en het beleid van de instellingen. Men kan niet langer oude wegen bewandelen; men kan in de nieuwe situatie die gaat komen niet overleven door alleen het aanstellen van een of meerdere fondsenwervers of het instellen van een dienst "fondsenwerving".

Wat zich voltrekt is een fundamentele heroriëntatie op het draagvlak van de Nederlandse cultuursector. Voor wie heb ik bestaansrecht? Welke "stakeholders" voelen zich betrokken bij mijn diensten? Wie wil voor mijn organisatie zijn hand in het vuur steken en vrijwillig de portemonnee trekken? Verandering van de financieringsbronnen is daarmee tegelijkertijd verandering van de legitimatiegrond en dit vraagt om verandering van de organisatiestructuur en cultuur van de instellingen.

Er zijn gelukkig veel organisaties die deze omslag begrijpen en de uitdaging uitgaan (bijvoorbeelde samen met Nassau). Maar ik zie ook organisaties die blijven hangen in het verleden en over niet al te lange tijd het loodje zullen leggen. Jammer? Ik weet het niet. Misschien wordt het kaf zo wel van het koren gescheiden. Survival of the fittest...

(deze blog is eerder in iets andere vorm verschenen als pamflet van Theo Schuyt en Ramses Man)

Willen alle oude, witte mannen het podium verlaten, aub?

Het belang van (meer) vrouwen, jongeren en mensen uit minderheidsgroeperingen op belangrijke posities is in het bedrijfsleven en bij de overheid (bijvoorbeeld bij de politie en centrale overheid) al jarenlang een veelbesproken thema. Toch lijkt dit onderwerp tot nu toe volledig aan onze sector voorbij te gaan.

Geen aandacht tijdens congressen, geen ‘voortrekker’ die zich hard maakt voor het stimuleren van meer topvrouwen, jongeren en ‘minderheden’ bij non-profits, en als we bij alle sectorevents rondkijken, dan zien we heel veel blanke, babyboomende mannen. Zelfs bij het opstellen van de ‘Agenda Filantropie 2010’ – toch in het leven geroepen om aan enkele branchebrede thema’s gecoördineerd meer aandacht te besteden en hierop zichtbare vooruitgang te boeken - is het issue van diversiteit feitelijk over het hoofd gezien.

Met het themanummer over “Topvrouwen in de filantropie: vrouwen komen van Venus, filantropie van Mars” in de komende FM is een fraaie opmaat gecreeerd voor een sectorbrede discussie over diversiteit. Dit laatste dus breder te zien dan alleen het gender-issue: ik zou graag ook willen kijken naar bijvoorbeeld meer jongeren en allochtonen op belangrijke posities. Niet leeftijd maar ‘talent’ als uitgangspunt voor leiderschap in de sector. “Leiderschap” is derhalve een onderwerp dat direct samenhangt met “Diversiteit”: het gaat in de filantropie (zoals in zoveel andere sectoren) immers ook om opvolging van het huidige bestuursestablishment en om continuïteit van het filantropische werk.

“Diversiteit” slaat niet alleen op HRM-gerelateerde onderwerpen, maar ook op filantropisch werk zelf: niet alleen bij het fondsenwervingsbeleid (goede doelen en hybride instellingen), maar ook bij het bestedingsbeleid (goede doelen en vermogensfondsen) zou er meer aandacht moeten komen voor voldoende spreiding en bereik over diverse groepen. Bij ontwikkelingssamenwerking speelt dat onderwerp wel al langer (Gender and Minority-issues), maar in sectoren als cultuur en natuurbescherming is er veel minder nadruk op bereik van bijvoorbeeld allochtonen.

Juist in een zo maatschappelijk geëngageerde omgeving als de filantropische sector, zouden we in staat moeten zijn het tij te keren en ruimte te creëren voor meer diversiteit.

Waar zijn de fondsenwervers nieuwe stijl?

Lange tijd vormden donateurs voor veel goede doelen een anonieme en vervangbare bron van inkomsten. Maar de rollen zijn snel aan het veranderen, de kaarten zijn opnieuw geschud. Veel (grote) donateurs beschouwen hun charitatieve activiteiten als een weg naar zelfontplooiing en ze zijn vooral op zoek naar impact voor zichzelf en de uiteindelijke begunstigden.

De NGO’s worden daarbij steeds vaker gezien als tussenpersonen, die alleen worden betrokken als ze een onmisbare meerwaarde leveren in de keten.

Binnen dat veranderende krachtenveld krijgt ook de rol van de fondsenwervers een andere betekenis. Steeds meer moeten ze kunnen bouwen op hun sociale vaardigheden, op het vermogen om ‘echte gesprekken' te voeren met de donateurs. We moeten ons continue afvragen, 'Wat kan ik toevoegen aan het leven van deze donateur?'. Empathie met potentiële donateurs en het vermogen om relaties op te bouwen en te inspireren worden de belangrijkste vaardigheden van een succesvolle fondsenwerver. De kennis van technieken blijft belangrijk, maar is echt niet meer voldoende.

Helaas zie ik nog veel te veel fondsenwervers die hun functie beperken tot het ontwikkelen van wervingsprogramma's, waarbij ze miljoenen mailings en honderdduizenden telefoontjes afvuren op hun donateurs. Op zich kan dat best verstandig en rendabel zijn, maar je komt er echt niet mee weg als je daarnaast niet ook een-op-een relaties aan het opbouwen bent. Ik weet ook wel: het is voor sommigen wat eng om persoonlijk om geld te vragen, maar als je daar echt fundamentele problemen mee hebt, vraag ik me af....waarom ben je dan fondsenwerver geworden?

Kortom, ik vind dat we als beroepsgroep veel sneller de 'move' moeten gaan maken van het anoniem om geld vragen naar het aangaan van echte relaties. Als we dat niet doen, maken we onszelf overbodig.

Waarom fondsenwervers geen percentage van de opbrengst zouden moeten krijgen

Goede doelen en andere fondsenwervende instellingen steunen, gedeeltelijk, op donaties en vrijwilligers. Het donateursvertrouwen is daarom enorm belangrijk voor ons. Om dat te verdienen en te behouden moet elk aspect van de bedrijfsvoering van fondsenwervende instellingen ethisch verantwoord zijn. We hebben de afgelopen jaren helaas al vaker kunnen zien, dat gebrek aan ethisch gedrag in geen enkele sector tot meer schade leidt dan in de filantropische sector.

Ethiek in de fondsenwerving
Vandaar dat het Nederlands Genootschap van Fondsenwervers als sinds kort naar haar oprichting een Ethische Code hanteert, die bindend is voor al haar leden. De voorgenomen fusie met ISF wordt nu aangegrepen om een nieuwe, gezamenlijke code te ontwikkelen, die voldoet aan de laatste normen op dit gebied. Een belangrijk document waar de nog op te richten Commissie Ethiek naar zou kunnen kijken is de International Statement of Ethical Principles. Dit stuk is in 2006 opgesteld door de International Summit, waar naast het NGF ook 24 andere internationale filantropische beroeps- en brancheorganisaties deel van uit maken. Het is op een aantal punten zeker strenger en explicieter dan de huidige codes van ISF en NGF.

Onredelijke beloning
Naar mijn mening is het belangrijkste ethische uitgangspunt in onze sector, dat de filantropische missie van een fondsenwervende instelling te allen tijde voorop hoort te staan. Voor onredelijke beloningen of persoonlijke gewin is daarom geen plek in deze sector.

Daarover zegt artikel 5 van het hierboven genoemde International Statement het volgende: "Fundraisers provide their services either as a volunteer, or on a salaried basis or for pre-determined fees. Fundraisers should not accept commissions or compensation based upon a percentage of the funds raised."

Huidige NGF code biedt teveel ruimte
Dat is klare taal: uitbetaling van commissies of van een percentage van de opbrengst is een 'no-go area'. In Nederland is dat nog niet zo duidelijk vastgelegd. De huidige NGF code verbiedt weliswaar het verrichten van fondsenwervende werkzaamheden uit persoonlijk winstbejag, maar dat is toch veel minder expliciet gesteld. De ruimte die dit biedt wordt door sommige collega fondsenwervers gegrepen om zich uit te laten betalen in een inkomsten afhankelijke vergoeding. Naar mijn idee is dat schadelijk voor het vertrouwen in onze sector en ik zal hieronder argumenten daarvoor aandragen.

Maar allereerst is het goed om te zien dat de discussie over het verbieden van 'percentage based compensation' ook in andere fondsenwervende landen voor een levendige discussie heeft gezorgd. Maar dat was wel tien jaar geleden. De Association of Fundraising Professionals (AFP), actief in o.a. de VS, Canada en Mexico, zwengelde toen de discussie over dit onderwerp aan, maar sinds 2001 is het pleit beslecht en is het verbod op uitbetaling in een percentage van de opbrengst ook vastgelegd in de Ethische Code van de AFP. Elke gerenommeerde fondsenwerver of adviseur laat zich betalen voor zijn of haar inspanning en niet op basis van het resultaat.

Ik zou er voor willen pleiten, dat we in de nieuwe code van het Instituut Fondsenwerving (waar het ISF en NGF in op gaan) ook een duidelijke bepaling moeten opnemen dat fondsenwervers en hun adviseurs op basis van vaardigheid, inspanning en bestede tijd worden vergoed met een vast salaris of vaste vergoeding.

Waarom geen percentage van de opbrengst uitkeren?
Het moet duidelijk worden dat een commissie, een percentage van de opbrengst of een vindersloon niet langer toelaatbaar is. Een aantal belangrijke argumenten die ik hiervoor aan wil halen, zijn:


1. Het vertrouwen van de donateurs kan onherstelbaar worden beschadigd als ze beseffen dat er een percentage van zijn of haar gift rechtstreeks de zak van de fondsenwerver in gaat. Daar was de donatie immers niet voor bedoeld.

2. Een belangrijk basisprincipe voor met name grote giftenwerving is dat het fondsenwervende succes afhankelijk is van de vrijwillige, actieve inzet van betrokken netwerkers. De rol van een professionele fondsenwerver is vaak het opbouwen van een betrokken, enthousiaste en capabele groep van vrijwilligers die zich willen inzetten voor de fondsenwerving zonder dat zij hier enige compensatie voor ontvangen. Het koppelen van de vergoeding voor de professionele fondsenwerver aan een percentage van de inkomsten kan deze groep vrijwillige fondsenwervers ontmoedigen en zelfs tegen je in het harnas jagen.

3. Giften die de organisatie op een gegeven moment ontvangt zijn vaak de resultante van de inspanningen van veel mensen, inclusief vrijwilligers, over lange perioden. De persoon van wie de vergoeding afhankelijk is van de inkomsten zou bepaalde inkomsten kunnen meerekenen, waar hij of zij geen inspanning voor geleverd heeft, zoals een onverwachte erfenis van een voorheen onbekende weldoener. Andersom is het niet duidelijk hoe er om gegaan zou moeten worden met beloften van donateurs over toekomstige schenkingen, bijvoorbeeld in de vorm van langlopende lijfrente overeenkomsten (de zogenaamde notariële schenking).

4. Het risico bestaat dat de belangen van de donateur niet optimaal gediend worden bij het adviseren over de meest passende donatievorm. Er is een verscheidenheid van mogelijkheden waarop een donateur een organisatie kan steunen, met inbegrip van uitgestelde betalingen en vruchtgebruik. De fondsenwerver met een 'percentage based compensation' kan in de verleiding komen om de donor te verleiden tot een directe gift in plaats van andere, misschien wel beter passende donatievormen, die pas later worden geincasseerd en dus niet in de percentagevergoeding van de fondsenwerver worden meegenomen.

Discussie graag!
Met bovenstaande argumenten ondersteun ik mijn pleidooi om in de nieuwe Ethische Code geen ruimte meer te bieden voor vormen van vergoeding die afhankelijk zijn van het resultaat. Uiteraard sta ik van harte open om hier de discussie over aan te gaan met mensen die een andere mening zijn toegedaan. Graag zelfs, want ethiek bestaat bij gratie dat er over nagedacht en gediscussieerd blijft worden. Het laatste waar we op zitten te wachten is een weer een dood document, waar niemand echt iets van vindt.

Hoe komen we aan talentvolle, jonge bestuurders?

De besturen van fondsenwervende non-profit organisaties zijn overwegend zilvergrijs. Cijfers uit de VS geven aan dat bijna driekwart van de non-profit besturen zijn samengesteld uit Baby Boomers. Slechts 2% is jonger dan 30 en minder dan 30% tussen de leeftijd van 30 tot 49. In mijn werk als fondsenwerving consultant werk ik veel met besturen samen en ik kan u zeggen dat dit in Nederland zeker niet veel anders is.

U zult het met me eens zijn dat het goed functioneren van besturen (of Raden van Toezicht) enorm belangrijk is voor het succes van onze non-profit sector. Toch wordt er vaak te weinig nagedacht over verbetermogelijkheden en opvolgingsplanning van het bestuur. Zeker dat laatste gaat ons als sector mogelijk flink opbreken.

De komende tien jaar zullen er namelijk tienduizenden oudere bestuurders afzwaaien. Gezien de groei van de sector, dienen er niet evenveel, maar zelfs meer nieuwe bestuurders te worden gerekruteerd. En juist het vinden van goede, jonge bestuurders is voor organisaties een probleem. Deze ontwikkeling is potentieel een van de grootste risico’s voor de groei van onze non-profit sector. Het is daarom van belang dat uw organisatie beleid gaat ontwikkelen voor het interesseren van potentiële, jonge bestuursleden.

Het aantrekken van jonge bestuurders brengt ook regelrechte kansen met zich mee: ze hebben een natuurlijk begrip van sociale netwerksites en nieuwe technologieën, die nuttig kunnen zijn voor uw organisatie. Zij kunnen bovendien vaak nieuwe groepen donateurs/ bedrijven aanspreken en hen bijvoorbeeld betrekken bij een evenement of een campagne.

Graag doe ik zo dadelijk enkele suggesties, die uw organisatie aantrekkelijker kunnen maken voor de bestuurders van morgen. Maar eerst wil ik graag twee mythe’s om zeep helpen:

Fabel 1: Jonge mensen zijn niet maatschappelijk betrokken en willen daarom niet in een bestuur.
Het klopt dat jongeren van vandaag zijn veel lastiger te porren zijn voor lidmaatschap van ‘oude’ organisaties als een vakbond, een goed doel of een politieke partij. Maar dat wil zeker niet zeggen dat ze niet betrokken zijn. Zij willen liever hun maatschappelijke ei kwijt in kleine clubjes en projecten waar ze persoonlijk betrokken kunnen zijn. De oudere generaties geloven in bescherming en zekerheid van bovenaf. Generatie X en zeker generatie Y denkt in kansen, nieuwe verbindingen en open netwerken, van onderop. Het probleem zit ‘m dus niet in het feit dat jonge mensen niet betrokken zijn, maar wel in hun afkeer van top down organisatiestructuren, waar een bestuursorgaan een typisch voorbeeld van is. Denk daarom na over nieuwe vormen van participatie, zowel op uitvoerend als bestuurlijk vlak.

Fabel 2: Jonge mensen zijn veel te druk met werk en gezin en hebben geen tijd voor bestuursfuncties
Het klopt dat veel jonge mensen moeite moeten doen om al hun zakelijke en persoonlijke bezigheden zo efficiënt mogelijk te combineren. Maar door de nieuwe mogelijkheden die het internet biedt en door nieuwe werkmethodes slagen ze daar vaak heel goed in. Het zogenaamde ‘Nieuwe Werken’ is een combinatie van het toepassen van Web 2.0, gebruik maken van nieuwe technologieën; slimmer, efficiënter en effectiever werken; een flexibele omgang met werktijden; meer eigen verantwoordelijkheid; en meer overlaten aan eigen creativiteit en oplossingsgerichtheid. De nieuwe bestuurders van de toekomst zijn in hun dagelijks werk vaak gewend aan een dergelijk flexibele manier van werken. Het laat zich raden dat de manier waarop uw (bestuurs)organisatie is ingericht, daar ook op aangepast zal moeten worden.

Laten we dan nu eens kijken naar enkele mogelijkheden om talentvolle, jonge bestuurders aan te trekken:

Start intern
Kijk ook naar uw vrijwilligersbestand. Deze mensen hebben al een aansluiting en / of passie voor uw zaak. Maar vraag ook aan uw medewerkers om uit te kijken naar vrienden, familie en jonge professionals die wellicht geschikt zouden kunnen zijn. Deze personen kunnen allereerst eens worden uitgenodigd om deel te nemen aan een evenement of een speciale commissie.

Spread the word
Laat mensen weten dat u aan het werven bent voor het bestuur. Naast de algemene werving methodes - van mond tot mond, nieuwsbrieven - zou u de vacature ook kunnen plaatsen in andere media, zoals op banensites.

Houd in gedachten dat jonge mensen vooral online middelen gebruiken om meer te weten te komen over uw organisatie. Voeg dus ook een speciale pagina toe aan uw website over uw bestuur en de vacature(s). Beschrijf daarbij de mate van inzet en vaardigheden die u zoekt voor effectieve bestuursleden.

What’s in it for them?
Communiceer vooral ook de voordelen, zoals: verbeterde financiële kennis, opbouwen CV, netwerken kansen, ontwikkelen leiderschapsvaardigheden. Moedig de huidige leden van het bestuur aan om ambassadeurs te worden door het delen van hun positieve ervaringen op evenementen en in hun netwerk.

Formaliseer het proces
Als u er niet al een hebt, ontwikkel taakomschrijvingen en een bestuurshandboek voor de kandidaten, zodat er geen verrassingen achteraf zijn. Eventueel kunt u zelfs een (getals-)verhouding vastleggen, waarbij u bijvoorbeeld vastlegt dat altijd 30% van uw bestuursleden onder de 40 jaar moet zijn. Overweeg de vorming van een comité voor de werving van nieuwe bestuursleden. U kunt ook een ‘jongerenbestuur’ of adviserende groep van meerdere jongeren instellen, die zonder de directe druk van verbintenissen, stem- en besluitvorming wel kennis kunnen maken met uw organisatie. Op deze manier kunt u meteen genieten van hun nieuwe ideeën en invalshoeken.

Coaching
Nieuwe bestuursleden, die geen of nauwelijks ervaring hebben op bestuursvlak kunt u ondersteunen bij onderwerpen als financiën, toezicht, groepsdynamiek en besluitvorming door op regelmatige basis sessies over deze onderwerpen te organiseren. Dit maakt het werk voor deze mensen ook extra interessant. Ze steken er immers iets van op, dat ze ook op andere plekken kunnen gebruiken.

Tot slot is het goed te vermelden dat het aantrekken van talentvolle, jonge bestuurders een doorlopend proces vergt en niet een eenmalige actie. U zult op constante basis moeten werken aan het aantrekkelijk maken van uw bestuursorganisatie voor een nieuwe generatie talent. Juist omdat het hier zo structurele inspanning vergt, pleit ik ervoor om een gedegen opvolgingsbeleid en het streven om jonge, talentvolle bestuurders aan onze sector te binden een plek zou moeten krijgen in de diverse good governance codes. Is het immers niet een elementair onderdeel van ‘goed bestuur’...

Non-profit instellingen in Nederland, ontwaakt!

Uw financiën en draagvlak gaan drastisch veranderen. U heeft een uitdaging voor de komende 5-10 jaar.

Toen de Engelse premier Thatcher in de jaren ’80 drastisch bezuinigde zag menigeen het einde van de verzorgingsstaat in zicht. Het tegendeel bleek het geval. Als wij als voorbeeld de universiteiten nemen, is er toen geen universiteit failliet gegaan, maar hebben allen overleefd met echter een fundamentele verschuiving in hun financieringsbronnen. Was in de pre-Tatcher tijd de overheidsfinanciering het belangrijkst, na de “cold-turkey” bezuinigingen van de “Conservatives” waren de marktinkomsten maar ook de filantropische inkomsten sterk gegroeid, terwijl de overheidsfinanciën sterk waren verminderd. Bezuinigen leidt niet tot de klassieke standaard reactie: óf overheid óf markt. Filantropie (vrijwillige particuliere bijdragen aan het algemeen nut) is een reguliere financieringsbron voor non-profits, getuige ook het internationale onderzoek “Global Civil Society” (in Europa wereldwijd filantropie 12% van non-profit inkomsten; Nederland 2%; het laagste van alle onderzochte landen).

Wat in Engeland gebeurd is, staat alle Nederlandse non-profits ook te wachten. Van regionale zorginstellingen tot grote scholengemeenschappen, van de jeugdbescherming tot culturele instellingen. Wat gaan deze instellingen doen of wat doen ze misschien al? Aankloppen bij Den Haag zal tot weinig resultaat leiden en ook de politieke lobbies zullen steeds minder succesvol zijn omdat de overheid weinig te verdelen zal hebben. Wel stellen sommige grotere non-profits in allerijl fondsenwervers aan, gezien de enorme aanwas van deze groep bij de beroepsvereniging “Nederlands Genootschap van Fondsenwervers” (NGF). De Nederlandse universiteiten op hun beurt hebben plots hun alumni ontdekt.

Toch voltrekt zich een grotere, dieperliggende verandering die gevolgen zal hebben – en moet hebben - voor de hele organisatie, voor het bestuur en het beleid van non-profits. Men kan niet langer oude wegen bewandelen; men kan in de nieuwe situatie die gaat komen niet overleven door alleen het aanstellen van een of meerdere fondsenwervers of het instellen van een dienst “fondsenwerving”.

Wat zich voltrekt is een kwalitatieve verandering in het draagvlak van de Nederlandse non-profits. Voor wie heb ik bestaansrecht; welke “stakeholders” voelen zich betrokken bij mijn diensten? Wie wil voor mijn organisatie zijn hand in het vuur steken en vrijwillig de portemonnaie trekken? Verandering van de financieringsbronnen is daarmee tegelijkertijd verandering van de legitimatiegrond en dit vraagt om verandering van de organisatiestructuur en cultuur van de non-profit.

Misschien is het eenvoudig uit te leggen aan de hand van het ontstaan van de Vrije Universiteit. Gesticht in 1880 en voortgekomen uit de wens van de gereformeerde “kleine luyden” voor een eigen universiteit. Uit eigen middelen, vrijwillig gefinancierd, met het beroemde “VU-busje” als symbool van filantropische betrokkenheid en draagvlak. Tot 1967 is deze betrokkenheid gebleven. Pas toen werd de VU volledig uit Haagse middelen betaald en verdween heel langzaam, jaar na jaar, het particuliere financiële draagvlak.

Daarvoor in de plaats kwam de verantwoording naar de overheid, want wie “betaalt, bepaalt”. De non-profits hebben bij de uitbouw van de verzorgingsstaat de overheid als broodheer gekregen. Onder twee condities, namelijk professionaliteit en administratieve verantwoording. Dit heeft geleid tot een professioneel-bureaucratisch oriëntatie van non-profits: de overheid wil professionele diensten en heel veel rapportages over die diensten.

Non-profits zullen de komende jaren succesvol overleven als zij hun organisatie weten om te buigen tot een meer professioneel-maatschappelijke. Meer koersen op het eigen lokale, regionale draagvlak van burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties. Dit betekent een fundamenteel ingrijpen in de structuur en een drastische verandering van de cultuur van non-profits. Zoniet, dan ziet het er slecht uit. Nederland kan teruggrijpen naar een periode waar overheidsfinanciering “aanvullend”, subsidiair was. De “civil society” keert terug. De geschiedenis herhaalt zich, maar wel op een andere manier. Filantropie is geen terugval naar de tijd van voor de verzorgingsstaat. Filantropie in de moderne vorm getuigt van de betrokkenheid van burgers en bedrijven bij het algemeen nut. Filantropie versterkt de verzorgingsstaat.

Daarom Nederland non-profit land:

• U kunt als non-profit organisatie oogkleppen opdoen en afwachten tot de bezuinigingen een feit zijn. Of u kunt nu al actief beleid gaan maken van het diversifiëren van je inkomstenbronnen, zodat u minder afhankelijk bent van subsidie.
• De huidige crisis zorgt ervoor dat de overheid nu veel extra kosten maakt en veel inkomsten misloopt. Vanaf 2011 zullen daarom forse bezuinigingen worden doorgevoerd om de staatsschuld weer af te laten nemen.
• Formeel is nog niet bekend waar die bezuinigingen het hardst zullen aankomen, maar de verwachting is dat zorg, onderwijs, welzijn, ontwikkelingssamenwerking en cultuur hard geraakt zullen worden.

Wacht dus niet af, maar begin zo snel mogelijk met het versterken aan uw maatschappelijke draagvlak en het differentiëren van uw inkomstenstromen.

Ramses Man, Voorzitter NGF en stichting Civil Society
Theo Schuyt, Hoogleraar Filantropie VU Amsterdam

Onze relatie met de overheid

Op woensdag 31 maart jl vond er in de Corvershof in Amsterdam een sectorbrede discussie plaats over de "Agenda Filantropie 2010". De middag werd georganiseerd door Stichting Civil Society in samenwerking met sponsor PricewaterhouseCoopers en vormde mede de opmaat naar het Civil Society Congres op 20 mei a.s.

De dagvoorzitter van het Civil Society Congres, Steven van Eijck, leidde de discussie op de 31e maart in, waarna de deelnemers in vijf parallelsessies verder praatten over de belangrijkste actiepunten en dossiers die voortvloeien uit de "Agenda Filantropie 2010".

Het doel van de “Agenda Filantropie” is om een aanzet te geven tot het duidelijker profileren en manifesteren van onze Filantropische sector. We willen meer in contact komen met belangrijke stakeholders, zoals de overheid, de media en de Nederlandse bevolking, zodat wij in samenwerking met deze partijen nog beter ons werk kunnen doen.

De meeste interessante Ronde Tafel vond ik zelf de sessie over de "Relatie met de overheid". De verhouding tussen civil society/filantropie en overheid is van oudsher een moeizame. 'Filantropie' valt nu onder het Ministerie van Justitie, afdeling terrorismebestrijding!

Er werd gesproken over hoe we komen tot een goed gesprek en hoe we ervoor kunnen zorgen dat de belangen van onze sector beter vertegenwoordigd kunnen worden. De sessieleider was Rien van Gendt (voorzitter FIN).

Steven van Eijck nam ook deel aan de sessie over de Agenda Filantropie en brak de discussie open met een concrete suggestie: de sector praat gewoon niet meer met het ministerie van Justitie.

Lobbyist Ben Pauw had een wat constructievere oplossing in gedachten en haalde de Raad voor Filantropie (waar Theo Schuyt het jaren geleden al over had) weer uit de mottenballen.

Rien van Gendt stelde heel terecht de vraag wat onze eigen agenda eigenlijk is als sector. Als dat niet duidelijk is, hoe kun je dan van de overheid verwachten dat ze ons tegemoet komen.

Tijdens de komende bijeenkomst van het NGF op 29 april a.s. zal er verder worden gesproken over dit onderwerp. Daarbij staat bijvoorbeeld ook de neiging van de overheid tot regulering op de agenda. Wat voorbeelden: De overheid wil steeds meer uitmaken hoe de NPL haar loterij inkomsten verdeeld. Door toedoen van PvdA-er Martijn van Dam mogen we al niet meer zomaar iedereen opbellen. Wat is de volgende fondsenwervende techniek die aan banden wordt gelegd?

Conclusie van 31 maart is voor mij dat we niet veel verder komen als we niet beter leren begrijpen hoe het spel in Den Haag gespeeld wordt. Verder zou het naar mijn idee ook kunnen helpen als we een duidelijk boegbeeld hebben als sector. Is het geen idee om Steven van Eijck hiervoor te vragen? Daarmee slaan we twee vliegen in een klap.

"Op weg naar Filantropie 2.0".

"Op weg naar Filantropie 2.0" is het motto van de elfde editie van het Civil Society Congres . Het congres, onder auspiciën van Stichting Civil Society (een samenwerking van VFI, FIN, ISF en NGF) en geproduceerd door Lenthe Publishers, richt zich op bestuurders en beslissers van vermogensfondsen, goede doelen en fondswervende non-profits. Ramses Man, voorzitter van Stichting Civil Society: "De invloed van Web 2.0 op de filantropiesector dwingt ons ook fundamenteel anders en breder te kijken naar de wijze waarop wij netwerken opbouwen. Hoe wij draagvlak voor een idee, ideaal, project of fonds creëren en vasthouden. En hoe wij organisaties (her)inrichten."

Net als de jubileum-editie van Civil Society zal ook de elfde editie op 20 mei in 't Spant in Bussum de blik nadrukkelijk naar voren en naar buiten richten. Ramses Man: "De uitdaging voor het komende Civil Society Congres is om opnieuw met directeuren, toezichthouders en andere beslissers in onze sector over de schuttingen van de eigen organisatie de nieuwe mogelijkheden te verkennen. Het thema "Op weg naar Filantropie 2.0" dient hierbij als leidraad om elkaar te inspireren en, waar mogelijk, kennis te delen. Het uiteindelijke doel is dat iedereen,vanuit eigen rol en betrokkenheid, verder komt met het realiseren van de maatschappelijke doelstellingen. Niet alleen met een open blik naar de toekomst, maar ook naar de samenleving en met de bereidheid om waar mogelijk en nodig samen te werken met collega-organisaties, bedrijfsleven en overheid. Daarmee is de programmering en stootrichting van het elfde Civil Society Congres op 20 mei geheel in de geest van de medio 2009 gelanceerde "Agenda Filantropie 2010", waarin sectorbrede uitgangsprincipes en actiepunten worden benoemd om het "maatschappelijk kapitaal" van de Nederlandsefilantropie beter te benutten en aan de samenleving ten goede te laten komen."

Tien jaar terug kijken

Misschien is het wel in elke sector, hoor. Maar ik heb soms het idee dat de ontwikkelingen in de Filantropische sector wel erg langzaam gaan. Het is vaak nog erg zelfgenoegzaam, stroperig en tsja, gewoon sloom.

Als ik kijk hoe we als sector bijvoorbeeld inspelen op de ontwikkelingen die web 2.0 met zich mee brengt, dan wordt ik daar niet erg vrolijk van. Andere sectoren, als de media, de reiswereld en muziekindustrie hebben natuurlijk vreselijk harde klappen gehad door de 2.0 ontwikkeling, maar ze zijn inmiddels wel al weer zo'n jaar of drie, vier bezig met het zoeken naar nieuwe modellen van bestaansrecht. In de Filantropische sector moet de klap nog komen. Laat staan dat we dus al nadenken over nieuwe richtingen.

Als ik een beetje sip wordt door het gebrek aan souplesse en veranderingsbereidheid, dan kijk ik even tien jaar terug in de tijd en dan zie je opeens dat er in die tijd wel degelijk veel gebeurd is op heel veel terreinen, zoals transparantie, databeheer, managen op impact, etc. Het gebeurt dus wel, maar langzaam. Zo langzaam, dat als je er tussen in staat, het lijkt of alles stil staat.

nieuwjaarsborrel Filantropie op 22 januari om 16 uur in de Corvershof aan de Nieuwe Herengracht 18 in Amsterdam. Aanmelden kan via agenda2010@civilsociety.nl.

Superpromotoren

Als organisatie ben je al lang niet meer in charge over de communicatie over je eigen club. Door de vele web 2.0 toepassingen wordt steeds vaker vooral over jou gecommuniceerd door bloggers, reageerders, klanten, donateurs enz.

Het is uit onderzoek gebleken dat een klein deel van de mensen heel actief is om anderen online tips te geven over producten, organisaties, mensen, restaurants, etc. Deze 5% van de bevolking zijn superpromotoren, die je als organisatie kunnen maken of breken. Want hun promotie kan positief, maar ook negatief zijn.

Vraag is nu: wie zijn de mensen die 'somewhere out there' de loftrompet over je steken of je met de grond gelijk maken. Waarschijnlijk zonder dat je hier uberhaupt van bewust bent. En hoe kun je ze bereiken en beïnvloeden?

De organisaties die erin slagen om superpromotoren aan zich te binden, zullen het komende decennium als winnaar uit de bus komen.